کله یا کلاه
تا قبل از اینکه لباس متحد الشکل به دستور رضا خان رایج گردد لباس رسمی مردان شهرستان دشتی عبارت بود از پیراهن عریض با یقه سلمکی وشلوار دبیت بختیاری ویا شلوار سفید با پاچه ی تنگ که پاچه آن نخ دوزی شده بود . در مجالس رسمی قبا پوشیده می شد وچوقه که نوعی عبای ظریف باف بود روی دوش می انداختند وچون به این باور بودند که سر انسان احترام خاصی در بدن دارد برای آن باید حرمت ومحافظ قائل شد .
در آن زمان اگر کسی استطاعت خریدن کلاه را نداشت سر خود با دستار ویا شال می بوشاند ویا با کلاه پیشی که از پیش نخل (برگ تازه رسته نخل که بعد از خشک شدن رنگش سفید می شد وبه پیش دل معروف بود)بافته می شد روی سر می گذاشت.خلاصه برسر نگذاشتن کلاه نوعی نوهین وبی حرمتی بود وکلاه نشانه مردی بود اگر مردی به خواستگاری دختری می رفت وکلاه روی سر نداشت می گفتند هنوز بچن وبه او جواب رد می دادند،اگر می خواستند کسی را تحقیر کنند می گفتن حیف ای کاش جای کلاه لچکی سرت بود.
انواع کلاه ها
کلاه نمدی که در شکل وجنس وانواع مختلف مثل کلاه نمدی مانند عرقچین که به کلاه نمدی تنگسیری مشهور بود ودیگر کلاه نمدی بلند مانند کلاه مجسمه های ترسیم شده بر روی دیواره تخت جمشید که در دشتی به کلاه سمیرمی معروف بود خوانین واعیان از این نوع کلاه استفاده می کردند .
یک نوع کلاه نمدی دیگر بود کلاه بختیاری می نامیدند که بالای پهن تر وبه طرف پایین لبه ی جمع تر بود که علاوه بر عیان بقیه افراد نیز بر سر می نهادندعلما وسادات بر سر عرقچین یا شب کلاه نهاده ودور آن عمامه سیاه یا سفید می پیچیدند مردمانی که توان تهیه کلاه مرغوب نداشتند از پیش نخل برای خود کلاه می بافتند خلاصه کلام در این دیار هیچ سری بی کلاه نمی ماند
نزدیک پنجاه سال پیش کشاورزی در منطقه دشتی با مشقت انجام می شد کشت دیم وکشت آبی زحمات خواست خودش داشت در کشت آبی کشاورز از بعد از اذان صبح تا پاسی از روزدر مسیری بنام گاه دو(گاو رو) امد ورفت می کرد تا بتواند برکه ی ابی به حجم چند متر مکعب فراهم نمایدوسطحی حدود یک هکتار آبیاری کند آن زمان مردم تازه با موتو ر پمپ وچرخ بادی آشنا شده بودند ولی به علت فقر مالی وعدم آشنای با سیستم نوین کشاورزان از راه رسم گذشتگان خود تبعیت می کردند.من در اینجا تصمیم دارم خواننده گان عزیز با یک روش آبیاری که در آن زمان مرسوم بود آشنا نمایم تا بدانند پدران ما با چه زحمتی به ما نان میدادند تاقدر شناس آنها باشیم.
خط وخطاطی از قدیم الایام در بین انسانها جا پیدا کرد بشر از دوره غار نشینی برای اعلام خبر سلامتیش ویا بیان واقعیت های روز مر ه زندگیش با ترسیم نقش خط های روی دیوار غار ها ویا صخره های سنگی مخاطبش را مطلع می کرد وجود سنگ نوشته ها ی گنج نامه و نقش های روی صخر ه های سلسله جبال زاگرس یاد گار های از نیای گذشته ی ماست که در دوره های مختلف تکامل یافته واز نقش های ابتدای تبدیل به خط میخی وخط پهلوی ساسانی وبعضا خط فارسی دری ودر نهایت به خط کنونی خود را نشان داد. 
در درکوه گنخک ودر قسمت یال کوه که به علت بافت رسوبی خاک که نزد عوام به ُسرخون مشهور است تقریبا در ارتفاعات مشرف به روستای سمیل محمودی غاری وجود دارد که از قدیم محل اطراق شکارچیان بوده است هنگامی که میر شکار صید خویش را شکار می کرد ویا بعد از پیمودن مسافت طولانی در راههای صعب العبور وبالا رفتن از کمر کش کوه ها به این غار می رسید برای ساعتی به استراحت می پرداخت. این غار نزد شکارچیان به اشکفت پوستی معروف است.علت نام گذاری این غار به پوستی شاید از بافت خاک آن می باشدکه تشکیل شده از سنگ های رسوبی لایه لایه و شایدعلت دیگر نیز چون محل استراحت در این غار ومحل کندن پوست کل و بز شکار شده توسط شکار چی بود. بعد از واقعه کوه خاک ودر گیری بعضی از روسای دشتی به زعیمی حسین خان صالح احمدی(حسین خان ابن جمال خان -مقتول در سال 1308 هجری شمسی)با فوج نادری به فرماندهی سرهنگ احمد معینی که منجر به قتل رئیس عالی کنرینی در میدان جنگ و کشته شدن حسین خان در هنگام فرار از معرکه به دست همسنگرانش فوج فاتح نادری وارد خطه دشتی گردید وخلع سلاح عمومی انجام داد ولی چون حکومت رضا شاه بعد از این خلع سلاح چند سال بیشتر دوام نیافت ودر سال 1320 در اثر جنگ بین الملل دوم ساقط و فرزندش بر اریکه قدرت نشست به علت عدم امنیت در اثر جنگ جهانی دوم مردم باز مسلح شدند بقول مشهور «ناامنی که از در خارج شده بود از پنجره برگشت ».بعد از قدرتمند شدن حکومت دولت مرکزی تصمیم گرفت از نو خلع سلاح عمومی اجرا نماید مرحوم ملا عبدالله زایر حسین جمال حاجیانی(متوفی در سال 1374 هجری قمری)کد خدا ی روستای مسیله عبدی با فرزند ارشدش مرحوم حاج حسین (متوفی در سال 1359 خورشیدی)وخواهر زاده ودامادش مرحوم محمد عبدی(محزون دشتی -متوفی 1367 هجری شمسی)حاضر به تحویل اسلحه ی خود به علت نا امنی منطقه نشدند و تا خلع سلاح کامل دشتی از تحویل تفنگ خویش خود داری کردند .و برای مدت دو سال متواری وبه کوهها پناه بردند (مرحوم محزون دشتی در مقدمه دیوانش اشاره به این واقعه نموده است)محل اختفای آنها کو ه ماه جنبان(مجنبو) واقع در جاشک وکوه گنخک بود علت انتخاب این دو کوه آشنای کامل ایشان به این کوهها بود .کوه ما ه جنبان چراگاه دامهای طایفه حاجیان در فصول خشکسالی و وراث محمد عبدالعلی(محد عبدو) که یکی از بزرگان (جد خاندان عبدی ،جمالی حاجیانی ،جمالی نژاد و...) طایفه حاجیانی است وکلاتش در این کوه معروف است در کوه ماه جنبان غاری چاهی شکل (این غار در زمین به علت انحلال سنگ های آهکی ایجاد شده است .دهانه این غار به اندازه قطر در چاه می باشد ولی در زیر زمین به اندازه چند متر وسعت دارد ) و چاه آب طبیعی در بستر دره در دسترس بود. کوه گنخک نیز به علت آشنا بودن مرحوم ملا عبدالله وهمراهان به این کوه ومحل شکار ایشان دراوقات فراغت بود . و در هنگامیکه احساس خطر می کردند راههای فرار از مهلکه نیز می دانستند.غار پوستی به علت قرار گرفتن در یال کوه ومشرف بودن به روستا های سمیل محمودی و گنخک جهت تهیه اذوقه ودر یافت اطلاعات محل مناسبی جهت سکونت ایشان بود. این غار که بعد ها بنام ملا عبدالله معروف شدودر کنار آن نیز زمین مسطحی بود (جا خوس =محل خوابیدن)که محل استراحت ایشان وهمرههانشان درشب محسوب می شد وبرکه ی آبی(احن=گودی طبیعی در دل سنگ ومحل تجمع آب باران) که آب باران در آن جمع می شد و آبشخور چرنده گان وپرنده گان کوهی خصوصا بز وکل بود . به این صورت هم به آب دسترسی بود وهم شکار! و بنام ایشان معروف گردید .ملا عبدالله بر روی دیوار غار ویا صخره کنار آن با نوک کارد قد خویش(کار قد دشنه ای بود از فولاد آبدیده با دسته نقره ایی منقش که در جلد چرمی بنام کالون قرار می گرفت شکارچی این کارد در شالی که دور قد خویش می پیچید ویا در قطار فشنگش می زد و در هنگام شکار بر ای ذبح آن ودر معرکه برای جنگ تن به تن یا کندن سنگراز آن استفاده می کرد. در واقع هم زینت بخش بزم بودوهم سلاح رزم)اشعاری از بزرگان ادب پارسی حک نمودندابیاتی چند از این اشعار مانده است ومابقی در اثر عوامل طبیعی مانند سرما وگرما از بین رفته اند شکارچیانی که به شکار می رفتند واز این غار دیدن می کردنداین اشعار را بخاطر می آورند که اینجانب به علت همنشینی با بعضی از آنها این اشعار را شنیدم و روایت می نمایم 
از چاه های مشهور کاکی اول چاه بردی که اول ملک زایر مهد زایر غلامرضا از طایفه فخری ها وجد غلامرضا فخری بود در ازای آموزش قرآ ن به فرزندانش با چند من کار زمین به زایر حسین احمد (جد نامدار وعلی وحسین احمد)بخشید که در کنار خانه (حاج نامدار زارع)نامدار احمد قرار داشت و روی آن دلو وچرخ بود چند بنه نخل پیر هم دورش بود بعد که چاه تلمبه حفر شد چاه بردی خشک وبا گل پرنمودند دوم چاه کاکی:این چاه در شرق خانه زییده خاتون صالح احمدی قرار دارد از حفر وزمان آن اطلاع دقیقی در دست نیست ولی دارای آب شیرین وگوارایی بود از قرار معلوم بعضی مواقع نیز آرتیزین می شده است چون داستانهای نزد عوام بیان میشد مبنی بر این که هنگامیکه یکی از بزرگان خوانین از دنیا میرود چاه فیض میکند بعد جل قاطر خان در چشمه آن فرو کردند تا فیض نکند هرچند این داستان غیر واقعی وخرافه ای بیش نیست ولی دوتا هدف می رساند اول این که این چاه ملک خان بوده است دوم بعضی از مواقع آرتیزین می شده است. سال پنجاه من این چاه را دیدم در حالی که دیواره اش با سنگ وسیمان سنگ چینی شده بود یا شاید باسیمان بندکشی شده بود کنار ش مخزن ذخیره اب سرپوشیده ای قرارداشت ورویش پروانه بادی نصب شده بود این چاه آب آشامیدنی مردم روستای کاکی وریخ دان وبنیاد تامین میکرد وشخصی از هامو ها کنار چاه می نشست در عوض یک سطل آب یک پیمانه جو (لپ جو +لپ عبارت است از قرا ر گرفتن دو دست کنا ر هم حالت قنوت گرفتن )دریافت میکرد در عوض دلو و رسن آب به آنها می داد .در سالهای که چند سال پشت سر هم قحط سالی اتفاق می افتاد وسفره آب زیر زمینی در روستا های مسیله شور می گردید مردم جهت تهیه آب آشامیدنی آب چاه فوق الذکربا مشک وخر وبرداله از فاصله هشت کیلومتر حمل وبه روستا می اوردند. سال پنجاه شبکه بهداشت در سمت شرق این چاه به فاصله بیست متر چاه دهانه گشادی حفروسنگ چینی کرد با ساخت اطاق ونصب تلمبه و لوله کشی آّب سالم در اختیار مردم کاکی وریدان ومسیله جات قرار داد.و چاه کاکی متروک و درخاطر مردم به فراموشی سپرده شد
